Pages

Sabtu, 04 Mei 2013

Quote


Lama-lama orang males romantis karena entar disebut galau.
Males peduli takut disebut kepo.
Males mendetail takut dibilang rempong.
Males mengubah-ubah point of view dalam debat takut dibilang labil.
Juga, lama-lama generasi mendatang males berpendapat takut dikira curhat.

(Sujiwo Tejo - Move On dalam “Dalang Galau ngetwit”)

Kesaksian Sang Mata (Feature)


Dia adalah saksi dari Peristiwa 65, saat begitu banyak nyawa manusia dikorbankan dalam operasi sapu bersih, operasi pembantaian akibat pertikaian politik kekuasaan pada awal masa “Orde Baru”.

Oleh: Aini Machmudah

Sosok laki-laki setengah baya dengan rambut yang tidak lagi berwarna hitam, gigi yang tidak lagi lengkap, serta suara yang agak pelo termakan usia. Dia adalah Gunawan Budi Susanto, seorang  jurnalis, penulis, kritikus dan juga dosen yang lahir 52 tahun lalu di sebuah kampung di daerah Cepu, perbatasan antara Blora dan Bojonegoro, Jawa Timur. Puluhan puisi, cerpen, esai, kolom, artikel dan liputan ia tulis. Buku pertamanya berupa kumpulan kolom Kesaksian Kluprut, diterbitkan Yayasan Sastra Merdeka, Semarang, 1996.
Lewat sorot mata karismatik yang tajam namun menyimpan keteduhan, Pak Gunawan atau yang lebih akrab disapa Kang Putu akan mampu dengan mudah menghipnotis lawan bicaranya termasuk pula mahasiswa-mahasiswa program studi Sastra Jawa angkatan 2011, Fakultas Bahasa dan Seni  yang diajar langsung olehnya.
Namun siapa sangka di balik ketenangan yang tergores di wajah teduhnya. Kang Putu kecil pernah mengalami trauma psikologis yang mengejar-ngejar tidur malamnya. Saat itu awal tahun 1966, Air Begawan Solo yang melintas di sebuah kampung di daerah Cepu, Blora melebur dan berwarna kuning kecoklatan.
Di tepian Bengawan Solo, Kang Putu kecil terpaku menyaksikan begitu banyak sosok manusia yang mengapung di atas air. Banyak sekali sosok manusia, lelaki dan perempuan dengan tubuh komplet atau tidak. Tubuh-tubuh itu timbul-tenggelam  terseret arus air bengawan yang mengalir entah ke arah mana.
Hampir semua penduduk kampung yang menyaksikan hanya diam, berdiri terpaku di tanggul bengawan tanpa berbuat apa-apa. Mereka hanya berkerumun dan berbincang pelan, satu kata yang diingat Kang Putu kecil dari perbincangan saat itu, bahwa mereka, tubuh-tubuh terapung itu “Dibunuh”.
 Pada malam-malam gelap setelah itu, rasa takut memburu dalam tidurnya  menjadi mimpi-mimpi buruk yang mengerikan, berkali-kali pada malam yang tidak mampu ia hitung, Kang Putu kecil terbangun kaget mendengar gedoran pintu rumah, jendela, suara genting pecah dan teriakan-teriakan serak penuh amarah . “Bakar, bakar saja! Ayo, bakar!”.
“Pemerintahan saat itu dibangun di atas darah dan mayat-mayat manusia, bukan hanya anggota PKI tetapi juga kaum nasionalis, bahkan kaum agama.” Jelasnya saat bercerita kepada para mahasiswanya.
Kini, setelah puluhan tahun peristiwa mengerikan itu berlalu, bocah kecil yang telah kehilangan urat takut itu, menjadi sosok yang begitu menginspirasi, bukan hanya sebagai seorang jurnalis, penulis dan pengajar tetapi juga tempat menimba ilmu dan pengalaman hidup.
Trauma yang di alami oleh Kang Putu nampaknya benar-benar membuatnya menjadi manusia kritis yang peka terhadap kehidupan sosial, budaya dan bangsa yang semakin carut marut membumbung tinggi membelah nurani. Dan dibalik peristiwa 65 itulah, semoga fondasi yang lebih kukuh dapat dibangun untuk menata masa depan. Masa depan yang menghargai keberagaman tanpa hasrat saling meniadakan.

Menuju Cahaya


Oleh : Aini Machmudah

“Through Darkness to Light” melalui kegelapan menuju cahaya atau yang lebih kita kenal “Habis Gelap Terbitlah Terang”. Kalimat itu tiba-tiba saja muncul di kepala bukan hanya karena bertepatan dengan Hari Kartini, tetapi juga karena proses move on diri dari mimpi panjang yang semakin tampak remang.
Malam itu saya duduk sendiri merenung, gambaran merah kuning, merah hijau, merah hitam, sampai merah abu-abu berkecamuk dalam pikir. Dahulu R.A Kartini meperjungkan perempuan menjadi ibu dan menjadi empu, sedangkan kini, saya berjuang bangkit menjadi salah satu dari kartini-kartini itu.  Jika Kartini berfikir optimis bahwa tradisi yang tak terpatahkan berabad-abad, tradisi yang melatakkan wanita dalam ranah tiga bencana “Kasur, Dapur dan Pupur” dapat terpatahkan, masak saya ndak bisa, padahal masalah yang kini saya hadapi tak sebesar itu, hanya berusaha bangkit dan kemudian berjalan kembali.
Gendhis, salah seorang sahabat saya tak kalah genthol menyuarakan aspirasinya untuk melihat saya masuk ke alam sadar “Hai-hai jangan sembunyi, memberontaklah wahai kartini-kartini” teriaknya memecah kendang telinga, membangunkan diri dari lamunan yang hampir saja membuat saya mengeluarkan sinyal-sinyal cengeng ke pupil dan konjungtivanya.
 “Kami akan menggoyah-goyahkan gedung feodalisme dengan segala tenaga kami. Dan bahkan seandainya hanya ada satu potong batu yang jatuh, kami akan menganggap hidup kami tidak sia-sia,” bisik Gendhis mesra, dekat dan semakin dekat hingga bibirnya menyentuh bagian luar dari telinga saya. “Tidak kah kamu malu dengan pemikiran Kartini pada saat itu, Sobat?” lanjut Gendhis. Saya hanya terdiam malu mendengar pertanyaan retorik yang dilontarkan Gendhis, memang semua suram  dan penuh dengan tanda hitam.
Seseorang pernah bilang kepada saya “Seperti gelas” mungkin memang benar lebih baik membiarkan gelas itu pecah, daripada mempertahankannya tetap utuh namun menyakiti diri. Toh dengan berduka, berkabung dan menyesal pun tak akan pernah mampu mengubah keadaan. Hanya bergerak, melangkah dan berbuatlah yang bisa menggantikan kedukaan itu menjadi kebahagiaan.
Ah semakin nglantur saja saya, tapi yang jelas dan pasti saat ini “Saya lebih dari siap untuk Move On”. Melalui kegelapan menuju cahaya, mari para kartini saatnya meluruskan pikir dan hati untuk selamatkan bumi!

Rabu, 03 April 2013

Cerita Cekak



BENGI IKI ATIKU KANGGO KOWE
(Dudu Love at Firsh Sign)

Cerkak

            Srengenge ing langit kulon lumaku terus, saya nyedaki cakrawala. Blarak-blarak ing pucuk glugu padha kumlebat ketiup dening angin sore kang sumilir, kelap-kelap mantulake  sunaring srengenge semburat kuning, sedhela maneh wengi bakal teka, gumanteake rina kang kebak dening pangare-arep becik.
            Wengi wiwit tumeka, semilir atise angin ngrasuk nganti kulit sing jero, hawa anyep ora ngalangi dalanku kanggo nlusuri kutha sing kebak dening montor sing padha lalu lalang. Hawa kuwi babar pisan ra takrasakake. Kanti tumpakan sepedha montor Supra 125, lakuku bengi kuwi kawiwitan. Mahasiswa Sastra Jawa napaki dalan Semarang kawiwitan  saka Sekaran, Banaran, dumugi jalan Veteran.  Kaya adat biasane saben malem Jumat Kliwon aku sakanca menyang taman Budaya Raden Saleh (TBRS) Semarang, pancen wis dadi padatan yen malem kuwi mesthi nonton pagelaran ringgit purwa, wayang kulit kang rutin dilaksanakake saben wulan pisan.
            Bengi iki pancen ana sing bedha karo padatan, yen biasane aku sakanca mangkat bareng saka kampus,  iki padha mangkat dhewe-dhewe ora ana enten-entenan kaya wingi. Aku mangkat mrana wetara jam setengah sanga. Kemangka wektu kuwi aku mung wong loronan karo kancaku sofi sing dakgoncekake.
Dalan Gunungpati daktapaki, ngrumenjeleng dalan amerga pancen dalan pegunungan sing jeglong-jengong ora dadi alangan, lambe kang cumriwis antarane aku lan sofi mbaturi awak sinambi gegojegan ing duwur montor. Wetara rong puluh menitan aku teka ing papan kang daktuju. Kahanan ing kono isih rada sepi, awit pancen ringgit purwane kawiwitan jam sanga wengi. Bapak-bapak satpam sing ana ing kono uga isa nengeri, yen ana mahasiswa kang nonton mesthi saka Unnes. “Mbak saking unnes? Lha kok ora bareng kanca-kancane?” pitakone salah sawijining satpam sing nyedaki montorku. “Inggih Pak, kala wau kanca-kanca sampun sami bidhal rumuyin, kula radi telat.” Jawabanku kanthi basa kang coba daktata. “Lha kok taksih sepen inggih Pak?” takonku nglanjutake tembung. “Inggih kok Mbak, dereng sami dugi” wangsulane bapake kanthi grapyak. Babagan kuwi sing gawe atiku bombong dadi wong Jawa, yen bener ta wong Jawa kuwi mesthi padha grapyak lan sumringah ing praupan tur lathine uga ketata kanthi rapi.
            Sinambi gegojegan, aku lan Sofi mlebu ing gedung pegelaran, Nyawang kursi lan tikar sing pating momplong durung ana sing nglungguhi. Niyatan awal arep njupuk lungguh saburine layar, sing pancen wis dadi basecame-ku sakanca Sastra Jawa. Neng dlalah Febri lan Afini nyeluk lan ngawe aku saka ngarep lungguh jejer cedhak pawongan lanang loro sing salah sawijine ora asing maneh. Mula aku trus mara lan Jupuk lungguh ing sakburine kancaku kuwi, pas ing karpet kapisan burine pengrawit sing dadi pengiringe dalang kang bakal ngayahi lakon “Baladewa”.
            Siji baka siji paraga wayang ditokake ki dalang saka kotake, ditampilake ing layar putih kang gawe sengseme sapa wae kang padha mirsani kemasuk aku kang lagi ana ing proses pasinaon. Keprungu mawa gendhing pelog patet enem miwiti alur cerita Baladewa utawa Krakasana kang dhuweni dedeg pidegda gedhe dhuwur kang digadhang-gadhang jumeneng nata negara. Bonang, balungan, gong, kethuk, slenthem lan piranti gamelan liyane pathing klentengan nambah rasa suka tur bombong mersani lumakuning ringgit kang kebak nilai estetis lan pitutur becik kuwi. Ora mung pisan pindo swara tepuk tangan padha riuh keprungu saka para warga kang uga gandrung mrang pagelaran kuwi. 
            Ing kahanan kaya mengkono bledeg rasa tumiyup keprungu ing sakjroning ati, lumaku kaya dene awan putih sing kegawa derese angin wengi. Nalika ora njarak aku nyawang praupan priya kulit sawo mentah jumejer sangarepku kadya Krakarsana ya Baladewa kang pancen lagi dilakonake dening ki Dalang. Kaya ana rasa kang tumiba ing ati, pas kena, bagian iki emboh neng endi, tapi kepara gawe bungah ora ketulungan nalika kuwi. Rasa kang ora bisa digambarake nganggo tembung, ya mung krasa kaya ana kembang melati lan gandhane sumebar ngebaki ati, mripat, kuping, otak nganti pucuk kuku uga krasa gumeter.
            Dheweke endah nggawa guyu, luhur kanthi laku lan landhep ora kaya suku. Pinter, bagus lan dhuweni kharisma sang Krakarsana.
            Sejatine aku ora sanggung ngadepi level kaendahan kaya mengkene, iki dudu dharbekku, aku ngrasa ora pantes. Kanggo awakku dheweke mung pawongan kang bakal dadi duweke wong liya. Lan aku ora luwih mung pangisi simponi kang bakal dilalekake.
           
Aini Machmudah
Semarang, 4 Juni 2011