Pages

Selasa, 10 Juli 2012

Alam Paring Tanda


Dening: Aini Machmudah

Lintang ing duwur katon sumringah
Cetha wela-wela nyengsemake ati
Prasasat nyawang regenging jiwa suci
Saking kersane
Sang Gusti kang ilahi

            Ati suci dadi idaman
            Kanthi rasa satuhu dening alam
            Woseng gati kang kelampah
            Dening tanda kang wis lumampah

                        Duh gusti akarya jagad
                        Kamuktiku marang-Mu
                        Tan ana kang nandingi
                        Maha Agung dening kabeh katresnamu

Cerkak "Salah Njupuk"


Dening: Aini Machmudah

              Sawijining dina, ing wayah sore udane deres banget. Ing wektu kuwi sakeluwargane Lusi lagi pada gegojegan ing ruang tamu. Lusi dhewe, ibu, bapake, lan sedulur-sedulure padha rerasan bab kang mau awan kelakon. Nalika kuwi udan pancen deres banget hawa atis gawe Pak Kus bapake Lusi katon sayah banget, apa meneh kondur saka kantor mau ndadak nganggo kudanan barang.
            Bubar siram, Pak Kus ngutus Lusi supaya jupuk lenga putih (minyak kayu putih) sing arep dienggo gosokan marga hawane pancen atis tenan.
            “Hawane kok atise ngene ya, ndadak rasane kudu masuk angin.” Sambate Pak Kus, “nduk, Lus bapak jupukke lenga putih” printahe panjenengane.
            Minangka bocah sing taat Lusi terus menyat ngadeg lan mlaku ngarah menyang kothak obat sing pancen ora pati adoh panggonane saka naggone lungguh. Durung nganti tekan panggonan kothak mau, dumadakan Mak Pet ! lampu listrike mati kabeh kemangka kahanan wis wiwit peteng.
            Rumangsa wis apal banget karo pernahe obat mau, mula tanpa ngenteni urube lampu Lusi langsung grayah-grayah lan kasil nyekel botol kang miturut pangirane dheweke isi lenga putih. Botol enggal-enggal diaturake bapak.
             “Menika pak, lenga putihipun” kandane lusi karo ngulurke botol sing digegem ing tengene. 
            Tanpa nganggo dipersani disik botol sing dikira isi minyak kayu putih kuwi langsung dienggo gosokan sakojur dening pak Kus. Rumangsa wis cukup anggone gosokan, Pak kus ngutus Lusi maneh supaya mbalekake botol mau menyang panggonane lan karo ngulungake botol mau Pak Kus takon.
            “Apa olehmu njupuk botol mau ora kliru ta nduk? Jalaran bubar gosokan iku bapak kok ora ngrasakake angete lenga putih babar pisan malah mung krasa anyep-anyep piye ngono” piatakone Pak Kus manyang Lusi.
            Lusi karo nampani batol mau mangsuli “ leres kok pak, kula inggih apal sanget bentuke botol minyak kayu putih”
            Sakwise botol mau disimpen maneh ing panggone, lan lusi durung nganti kober lungguh. Mak byar! lampu murup. Wah !!!, Lusi domblong lan meh wae semaput weruh bapake sing awake sak kojur abang kabeh. Bareng disetitikake jebul olehe njupul botol mau kliru. Obat merah dikira lenga putih.  Pak Kus kang ngerti awake abang kabeh mung bisa mesem wae ngerti polahe anake sing kaya ngono iku. Semono uga bareng ibu lan sedulur-sedulure sing padha ngerti, dadi padha ngguyu ger-geran.

Minggu, 08 Juli 2012

Harapan Kecil yang Disisakan untuku

          
            Kehidupanku berjalan tanpa kusadari, pasang surut bahkan terbawa derasnya arus anginpun  semua pernah kulakukan. Terkadang menepi asa dan terkadang juga menuju tengah seakan tak pernah mau merangkak bersama kerang- kerang kecil yang tergeletak di hadapanku. Sulitnya mencapaii titik itu, sulitnya menggapai angan itu, bak mencari benang ditumpukan jerami. Mencoba bangkit dengan bersandar pada tiang rapuh yang tertancap pada bebetuan yang lapuk.
            Setiap kali pertanyaan itu muncul, pertanyaan tentang siapa aku? Apa cita-citaku? Dan apa tujuanku hidup? Aku bagaikan idiot yang sama sekali tidak mempunyai secuil gambaran tentang itu semua. Kalau saja ini adalah tugas kuliah, aku akan menengok ke kanan kiri untuk mencari jawaban itu,,,,,,, pertanyaan sepele memang tapi itu pertanyaan yang sungguh sampai kini belum pernah kutemukan jawabannya.
            Setiap orang yang memandangku pasti tak akan pernah berfikiran bahwa aku ini lemah dan terpuruk, tepuruk bukan dengan keadaan yang tak nyaman. Tapi terpuruk dimana aku punya seribu orang yang kupercaya dan mempercayaiku. Inilah hidupku yang disangka bulan yang bisa mencerahkan malam, padahal aku tak lebih dari seonggok daging yang terabaikan seperti riwayat para kurawa dulu saat dilahirkan, tak punya apa-apa untuk dijadikan bekal melangkah kedepan. Kalaupun saja asa bisa berbunga menjadi rasa, kalau saja hina bisa berubah mejadi berharga . kalau saja!! Tapi apakah  mungkin? Apa mungkin seekor kutu bisa berubah menjadi kupu-kupu?, kemustahilan bagi diriku yang hanya manusia biasa. Sesekali dalam khayal terdengar bisikan kecil yang mengalun mempertanyakan mungkinkah cerita ruwat seperti yang dikisahkan dalam Mahabarata terjadi padaku? Layaknya Bathari Durga atau Ranini yang menjadi Dewi Uma dan cantik kembali setelah diruwat oleh Sadewa, ataukah seperti Arimbi, raksasi berwajah menyeramkan yang bisa menjadi cantik setelah dihias oleh Kunthi yang kemudian diperistri Bima. Tapi apakah mungkin untukku? Yang kuinginkan sebentulnya memang tak perlu berlebihan seperti itu, cukuplah aku menjadi seorang yang berguna bagi mereka yang menyayangiku. Yah itulah harapan kecilku.
            Walaupun bukan keistimewaan yang ku peroleh, tapi setidaknya harapan itu sudah lebih dari cukup merintihkan semangat beserta tenaga yang bisa memaksa tubuh, hati dan pikiranku bangkit ,,,, karna kutahu bahwa sesungguhnya kehendak allah tergantung dengan pikiran dan angan dari hambanya........ dan sesuatu yang tak pernah aku percaya itulah yang  merubah hidup-ku. Yang perlahan mengajarkanku untuk berjalan  penuh dengan kecermatan dan keteguhan hati, membuatku berdiri ketika menginjak lubang, yang membantu membuka mata dimana debu-debu dari perbuatanku selama ini menutup jalanku menuju tempat yang lebih baik .
Tidak ada yang lebih baik selain mempercayai bahwa aku berada diantara sang putih dan sang hitam.
Nothing is imposible

Selalu ada jalan jika ada kemauan.

 Dan tak kan pernah kubiarkan  terjadi padaku istilah  “buluk merindukan bulan”.

Yang ada hanya harapan yang menyinari pagi yang berkumandang bersama riukan keagungan Tuhan


Semarang, 10 Oktober 2011

Biyung



Dening : Aini Machmudah

 
Katresnanmu ngungkuli gunung
Mucuk dhuwur Ing sakjroning bun-bunan
Ngluwehi linatang kang katon mencorong
Luwih sumringah ketimbang bulan
           
            Asta kang alus
            Kokusap dening tresna kebak donga
            Marang awakku sing kereb gawe lara
            Marang anakmu sing paling koktresna
                       
Duh Biyung
Ing ngisor sikilmu ati iki dakselehna
Ngumandang dadi donga
Mugi paring mlebet suwarga.


Semarang, 30 Juni 2012

Cerkak "Kecipratan Kebo Gupak"


 Dening : Aini Machmudah


            Embuh kepiye wiwitane, olehku kekancan karo Hasan dadi renggang, lan maleh raket karo Rendi lan yono, mongko bocah loro kuwi banget nakale. Marga kekancanku karo bocah-bocah kuwi uga, aku nerak larangane wong tua, yen diumpamakno prasasat kaya cedak karo kebo guppak. Bebarengan karo rendi lan yano, aku kerep bolos, jaili kanca-kanca, ngrepek yen ulangan, ngutil ing kantin lan penggawean ala liyane. Malah sok-sok aku wis wani colong jupuk nggonane wong liyan.
            “kowe ki mbok aja nemen-nemen ngraketi Rendi lan yono, ta Gung. Bocah-bocah kuwi, kereb tumindak ora becik.” Mengkono kandhane Hasan ngelingake aku ing sawijining dina.
            “kenek apa? Kowe meri nek aku kekancan karo bocah-bocah kuwi?” ujarku sombong lan sengol.
            “ora merga iku, aku mung ora kepingin, kowe mengko ketularan, saiki wae kowe wis kereb bolos, lan aku nate krungu, kowe uga wis wani tumindak kang ora becik amerga kancamu loro kuwi”.
            “kuwi dudu urusanmu, lan dudu kewajibanmu melu nyampuri urusanku!”.
            Embuh perkoro nesu karo aku, apa marga nduwe karep liya, sawijining dina Hasan ngandakake sekabehing tumindakku marang Bapak. Jalaran saka lapurane Hasan, aku disengeni Bapak, kepara malah diajar. Aku uga ora oleh dolan metu saka omah nganti pirang-pirang dina.
            Nalika iku aku mangkel banget marang Hasan. Atiku lara. Nemen larane nganti ora bisa diempet pepinginanku males dheweke. Karo dibaturi Rendi lan Yono kekarepanku males kuwi dakrancang lan dak tindakake. Nalika kelas lagi sepi, barang-barang aji sing ana jroneng tase kanca-kancaku dakjupuk, dak pindahake ing jero tase Hasan, tanpa ana sing meruhi.
            Dina iku, swasana kelas dadi geger rame. Akeh bocah kang padha bingung , weruh barang-barange sing padha ilang. Sekala pak Rahman guru kelasku melu turun tangan. Ngludai sakabehing tas sing ana ing njero kelas.
            Ora ndadak ngenteni suwe kanggo ngglandang Hasan, tumuju menyang kantor guru. Marga kabeh barang sing ilang mau, padha sumimpen ing jero tase bocah kuwi.
            Mesthine Hasen disengeni ing jero kantor guru, malah antuk paukuman. Aku uga nduweni panduga yen guruku kuwi nglapurake hasan marang wong tuwane. Marga sesuke, dak sawang pupu kekarone katon biru gosong, kaya menthas dijiwitti. Sapa maneh sing njiwit yen dudu wong tuwane.
            Sejatine aku wis rumangsa marem dene pepinginanku males wis bisa klakon. Nanging ora menkono tumprap Rendi lan Yono.
            “Kanggo menehi pelajaran marang bocah kuwi, ora cukup yen mung sepisan,” ujare Yono.
            “Bener, awake dhewe kudu ngajar sepisan maneh, kareben bocah kuwi kapok tenan!” Rudi melu nambahi. Kepeksa aku nyarujuki kekarepane bocah loro kuwi.
            Kanthi setengah ati, aku nindakake apa kang dirancang dening Rendi lan Yono. Glati awehe bocah loro kuwi taktancepake nyang ban sepedha Montore Pak Rahman ngarep buri, banjur takpasrahake maneh marang sing nduwe.
            Aku ora ngerti, kepiye carane bocah loro kuwi nglebokake ana ing jero tase Hasan. Weruhku mung paukuman sing kudu ditampa Hasan saka tumindak ala sing babar pisan ora dilakoni dheweke. Bocah kuwi diglandang kanggo kaping pindhone, tumuju  menyang kantor guru. Nanging ukuman kang ditampa Hasan saka timindakku sakanca, ora dak kira yen bakal semono abote. Dudu ukaman saka Pak Rahman lan guru-guru liyane. Nanging ukuman saka bapake Hasan dhewe sing awan iku uga diundang teka menyang sekolah.
            Kegawa rasa isin, pangamuke wong tuwane Hasan kaya wong kang lagi kesurupan. Ana ing tengah latar sekolah, Hasan diajar nganggo kayu pang, pipine ditempiling, nganti bolongan irunge ngucurake getih.
            Tangise Hasan ngero-ngero, ngiris-ngiris atiku sing nyawang saka kadohan. Ana rasa getun sing telat anggone teka. Merga Hasan wis kadhung ditidhuh nyolong barange kanca-kanca, kadhung diarani ngrusak sepedha montor, lan kadhung diajar wong tuwane nganti ndleweran getihe.
            Dina sesuke Hasan ora mlebu sekolah. Pangiraku marga lara sawise diajar karo bapake. Nanging luwih saka seminggu Hasan mesa durung mlebu sekolah, mengko gek ana kedadeyan liya jalaran tumindakku wingi. Mula kanthi manek-manekake ati, aku dolan menyang omahe, nakokake kahanane Hasan marang wong tuwane.
            “Hasan taktitipake pakdhene ana Jombang, Gung. Ing kana sekolah sianambi ngaji ana pesantren. Bocah kuwi nakale keliwat wates. Menawa wae yen ngecap ilmu pesantren, nakale bisa enggal mari,” ature ibune Hasan nyeritake anake.
            Mulih saka omahe Hasan eluh mili saka mripatku. Rasa kadosan gedhe lan getun ora ana entek-enteke. Krana saka tumindakku bocah kuwi nglakoni lelakon kang elek. Amerga prastawa kuwi aku wiwit ngadoh saka sumbering kaluputan. Aku emoh maneh dijak kumpul lan dolan karo Rendi lan Yono. Marga bicah kuwi kang njalari aku nakal. Njalari aku tega tumindak ala marang wong liya, mligine marang Hasan.



Semarang, 26 Juni 2012 

Senin, 30 April 2012

“Remeng-Remenge Atiku” (Cerkak)


Dening : Aini Machmudah

            Nalika kuwi srengenge lagi mendiring ing pusering jagad, nglumpuhake saindhenging susuh angin kang pating semampir ing sakdhuwuring pang-pang cilik. Panase tansah panjer ing ndhuwur bun-bunan, kaya mbeset-beseti kulit daging sing meh garing nglinting. Kaya menggkono kahanan lakuku, jenengku Druna utawa Kumbayana, sing dhuweni teges wadah banyu, aran kuwi dipilih kanggo ngelengake sejarah lan prastawa kelairanku. Ramandaku Prabu Buratwaja, ratu ana ing Hargajambangan. Minangka anak sulung aku tansah digadang kanggo ngenteni panjenengane dadi ratu. Hargajambangan kuwi sejatine negara cilik, ananging sakbubare keris pulanggeni ana ing kana, Hargajambangan tansah misuwur lan dadi negara kang diwedeni ana jagat percaturan antasangin.
            Nalika panjenengane wis yuswa, Hargajambangan dipasarahake marang aku, aku tansah bombong amerga ora suwe meneh aku bakal dadi ratu kang disegani dening sakantero antasangin, ananging durung tutuk rasa bombong ing atiku, Ramanda Prabu ngendika yen keris pulangeni wis wayahe dibalekke marang sing dhuwe begawan Abiyasa ing Jawa. Krungu kuwi atiku tansah cuwa dening keputusane ramanda Prabu, ing pikiranku mlaku pitakonan-pitakonan gedhe, kepiye dadine Hargajambangan tanpa pulanggeni? Apa negara-negara antasangin isih bakalan tunduk karo Hargajambangan?
            Atiku saya suwe saya ora karuan, wis bolak-balik aku nyoba nyuwun dening Ramanda Prabu kanggo batalke kekarepan kuwi, anaging ana ing salah sawijining dina, keris pulanggeni kuwi kelakon digawa menyang Jawa dening Sucitra, kanca seperguruan sing wis tak anggep kaya adhiku dhewe. Ora maksut  mlayu saka tanggungjawab, aku mutusake menyang Jawa kanggo nemoni lan merguru marang Begawan Abiyasa kanti pangarep-arep bisa pinaringan senjata sekelas pulanngeni kanggo mimpin Hargajambang..
            Saya suwe lan saya aduh anggonku mlaku saka negera Hargajambangan, ora krasa pipiku teles dening eluh kang mili. Abot tenan rasane lunga adoh saka ibu lan ramanda Prabu, sing kawet cilik ngebaki awakku kanti rasa tresna.  Lakuku mandheg ana ing pinggir samudra, kahanan hening lan sepi, amung deburan ombak kang tansah kumandang ing sak jroneng kuping. Oh sang hyang sing agawe jagat, kepiye carane awakku bisa nyebrangi samudra sakamba iki? Ing atiku netepke janji yen sapa wae kang bisa biyantu aku nyebrang samudra kuwi yen wedok bakalan takdadekke bojo, lan nek lanag bakalan dak dadekake kadang. Ora suwe saka olehku ngukir janji ing ati, saka dhuwur langit, katon jaran miber kang nyedaki lan menehi isarat, supaya aku menek ana ing gegere. Apa kewan iki dikirim para dewa kango nulung aku? Nyebranggke awakku menyang tanah Jawa? Tanpa mikir suwe, aku nglakoni babakan kang diisaratake. Swiwine dikebaske, saya dhuwur lan saya dhuwur. Tanpa diperintah kewan ayu kuwi wis weruh tujuanku menyang tanah Jawa.
            Ora suwe sakbubare kuwi, aku tekan tanah Jawa, tansah senenge atiku. Nalika kuwi jaran kang duweni jasa gedhe marang aku kuwi ngematke aku nganggo pandangan pangarep-arep supaya aku melu dheweke, nganti dumugi salah sawijining taman kembang kang endhah, kebak hawa seger kang kumandan sayup-sayup suara kidung rerepan san saya merdu ditambah suara-suara peksi kang pating sumaut kaya lagi padha gegojekan. Dina mawa dina ora dakngerteni itunge aku ana ing taman kuwi. Ing sawijining dina, widodari ayu nemoni aku, widodari kang paring asma Wilutama, kita memadu katresnan bareng ngukir rasa lan raga bebarengan, katresnan antararane pria lan wanita. Saka sarot mripate kang mancarke binar kesucen, aku digawe kaget amerga binar mripat kuwi tansah mirip binar matane jaran kang pirang-pirang dina ngancani aku, ananging panemu kuwi ora bisa kewedar saka ati.
            Wulan  mawa wulan terus wae pungkas, ora dinyana jaran wadon kuwi meteng lan nglaerake jabang bayi manungsa lanang kang wajahe tansah mirip karo wajahku. Jabang bayi lanang kuwi paring nama Aswatama, aswa sing tegese jaran lan tama sing tegese utama. Wis bisa katebak yen widodari wilotama kang madu katresnan bebarengan karo aku, sejatine uga jaran kang wis nulung aku, tansah senenge atiku. Ananging durung tutuk rasa senengku, Wilotama kang tansah daktresnani pamit bali menyang kayangan. Ajur mumur rasane ati, ora kebayang rasane uripku tanpa dheweke kang daktresnani,
“Oh ngger anakku Aswatama, nangiso sing banter ngger, ben biyungmu batalke niate ninggalke aku lan awakmu!” 

Jumat, 02 Desember 2011

KEPRAWIRAN DEN KAESTHI


Didalam kebudayaan jawa terdapat suatu pedoman yang berisi filosofi luhur yang timbul ditengah masyarakat jawa dengan segala keistimewaannya. Menurut kaidah secara islami terdapat 2 istilah utama yaitu islam jawanisasi dan jawa islamisasi. Artinya bahwa paham-paham yang timbul dalam masyarakat jawa merupakan perwujudan dari Tradisi jawa yang memperhatikan serta menggunakan pedoman filsafat  islam dari suba sita . salah satu perwujutanya  dengan ungkapan  rasa syukur yang direalisasikan dalam wujud “Kenduren”  dengan menggunakan tumpeng yang merupakan salah satu tradisi peninggalan para wali . sedangkan tumpeng sendiri meupakan kepanjangan dari kata “tumuju pangeran”.
Jawa dengan ungkapanya bahwa “ ana kuwi durung nyata , nyata kuwi wis ora ana”  artinya bahwa didalam tradisi jawa ungkapan rasa syukur yang terpenting tidaklah do’a, tetapi lebih mengacu pada realisasi atau perwujutann nyata dengan tindakan seperti pribahasa jawa yang menyatakan “ ngelmu iku kelakone kanti laku”   misalnya degan niat shedekah dan sebagainya. Tetapi tidak menutup kemungkinan bahwa didalam konsep serta  pitutur jawa juga mengedepankan rasa syukur dengan menyebut Sang Hyang Hayu (Sang Hyang Gesang atau Sang Pemilik Alam).
KEPRAWIRAN DEN KAESTHI
Secara linguistik atau kebahasaan Keprawiran Den Kaesthi berasal dari kata Pra yang artinya “piyambak “ wira ;”piyambak” (sendiri) dan kaesthi yang artinya kapasitas . pengertian ini didasarkan menurut teori  ilmu kebahasaan paramasastra yang meliputi :
a.       Pohon bahasa
b.      Jiwa bahasa
c.       Analisa bahasa, dan
d.      Komposisi bahasa
Jadi Keprawiran Den Kaesthi merupakan tembung atau kalimat jawa yang berwujud Pitutur (laku utama), piwelang (keutamaan) dan piweling luhur (mawanti-wanti supaya dilaksanakan) yang mempunyai hubungan dengan kata “ pepali, wewalan,adiluhur, adiluhung, lelawan, keluhuran, kautaman, budi pekerti luhur, dan wantah utama”.
Pitutur jawa termasuk kelompok spiritualisme universal yang bebas dari sekat-sekat ideologi agama dan kepercayaan yang dapat diterima dan dilaksanakan oleh siapa saja dan agama apa saja. Menurut historis , masyarakat jawa dalam menerima agama baik itu agama hindu, budha,islam ,kristen dan agama-agama lain yang mengajarkan kesucian , diterima dengan prayogi (baik) serta ditempatkan pada kedudukan utama . akan tetapi segala yang masuk tidak kemudian ditedha wantah (ditelan mentah-mentah) tetapi dipuncecep saripatinipun ingkang gumelar suswantara artinya bahwa segala unsur-unsur yang masuk kedalam kebudayaan jawa dipilih dan dipilah kemudian diambil yang baik dan bermanfaat sesuai dengan kepribadian jawa. Oleh karena itu, kebudayaan jawa yang merupakan warisan dari nenek moyang serta leluhur kita perlu didokumentasikan serta dilestarikan sebagai sarana pembelajaran. Sedangkan proses pembelajaran dapat mencapai pada titik paham apabila melewati tahapan-tahapan dibawah ini:
1.1  gambar skema proses menuju titik paham.
Budaya serta pitutur jawa yang berkembang saat ini dianalogikan sebagai “sebuah telur”. Budaya timur khususnya budaya jawa diibaratkan kuning telur yang sangat istimewa yang terbungkus oleh putih telur dan ditutup kembali oleh kulitnya yang diibaratkan sebagai Budaya Barat. Hal inilah yang  memicu munculnya  masalah-masalah dan tantangan yang membutuhkan pemahaman yang mendalam.Tidak mengerti merupakn hal yang wajar karena memang bahwa  hal-hal itu tidak diajarkan. Akan tetapi juga terdapat masalah besar yang timbul, antara lain ialah mengenai lemahnya kesadaran dan pemahaman para generasi muda mengenai kebudayaan dan pitutur jawa yang dianggap merupakan sesuatu yang telah ketingglan zaman dan terlalu filosofis. Penyimpangan serta kesalahan psikologi seperti ini dianggap sebagai keslahan yang normatif yang wajar dilakukan diera modernisasi yang terkena dampak gelombang prahara westernisasi dari pengaruh budaya bara tnamun pertanyaanya, akankah pitutur jawa ini akan hilang dan musnah? Oleh karena itu diperlukan teori regulasi sebagai saran membina kapasitas kemampuan untuk mengontrol perasaan, pikiran dan tingkah lakunyang berkaitan dengan keprawiran den kaesthi dengan mengolah bawa rasa ing sambeting rasa ingkang dipungarab dining olah jiwa.
Dengan demikian kaprawiran didefinisikan sebaga bab tata jiwa (tingkatan kejiwaan) dan proses mental psikologis menuju kearah yang lebih tinggi, sehingga garisnya membentuk sudut 90o yang terdiri dari garis vertikal dan horisontal (gambar 1.2). Sedangkan Kaesthi merupakan marketining pikiran dan prilaku yang memiliki kapasitas untuk mengontrol perasaan dan pikiran terhadap tingkah laku.
                                                                        Vertikal ( mencapai ide
                                                                                      tertinggi dan sempurna
                                                                                      / Adiluhung)
horisontal                        90o
 

(laku utama untuk menguraikan, memaparkan dan mencapai  keutamaan)
1.2  garis kaprawiran dengan sudut 90o
Kaprawiran pada dasarnya merupakan tata jiwa yang dihasilkan oleh alam rasa dan perasaan terhadap dunia emosional , nafsu  yang kemudian menuju paparan pikiran dan kesadaran untuk menerima dan menolak sesuatu. Perasaan jika dilihat dari aktifitas nafsu dan pikiran terdapat dua jenis dimensi rasa yaitu:
1.      Rasa Pangrasa merupakan rasa yang netral yang tidak ada rasa bungah susah serta tidak ada rasa menerima dan menolak
2.      Rahsajati merupakan kondisi psikologis yang paling dalam , tingkat psikologis tertinggi  yang merupakan ide sempurna Sang hyang Adiluhung. dalam jagat pedalangan kata-kata tersebut diolah menjadi ”ngukuraken jagat rasa rumangsa manjing jagate rasa pangrasa kang rahsajati tumankul”.
Kedua dimensi itulah kiprah dari keprawira den kaesthi. Kata keprawiran itu tingkat jiwa gesang sebagai jiwa pemberani yang hanya dimiliki oleh seseorang yang mempunyai watak pahlawan, kesatrian, serta kusumaning bangsa. Jika di dipadukan dengan Ngurangreh pupuh Kinanthi yang berisi teori regulasi untuk  membina kepribadian                              
Sebenarnya teori regenerasi kepada para generasi muda seperti yang terdapat dalam Ngurangreh  yang mewujudkan kehidupan generasi muda,akan tetapi terdapat  masalah-masalah yang menggangu regulasi tersebut  antara lain:
a.       Tidak mampu meregulasi diri sesuai dengan perkembangan psikologi
b.      Pola asuh yang salah dalam pembentukan keutamaan yang menghambat timbulmnya keprawiran den kaesthi.
c.       Spiritual yang bisa lepas dari kepercayaan bathin.
Konsep Bathin menurut teori jawa merupakan gabungan antara jiwa dan raga yang bersifat tritunggal artinya merupakan satu kesatuan yang terdiri dari 3 dimensi yang berupa dimensi  rasa, pikiran dan dimensi kesadaran.
Dalam hal ini tanggap dan berani menghadapi problematik setya prawira utama sangatlah dibutuhkan untuk membangun aspek-aspek pitutur dan kebudayaan jawa. Pada akhirnya dapat disimpulkan bahwa bangsa jawa sebenarnya berada pada kondisi yang kalah total. Hal ini terjadi karena hal-hal berikut:
1.      Munculnya kekhawatiran bangsa indonesia tercerabut dari akar budaya.
2.      Generasi muda sudah tidak lagi mempunyai rumah budaya.
3.      Gelombang budaya dan peradaban global telah mampu menyingkirkan budaya lokal.
4.      Identitas budaya menjadi kabur akibat proses interaksi budaya.
5.      Pitutur dan kebudayaan jawa dianggap kurang menarik dan kurang menjanjikan secara ekonomis
Dari penjelasan tersebut telah nampak bahwa pitutur, piwelang serta piweling jawa tersingkir dan tersingkur karena adanya proses transformasi budaya dari luar. Prahara budaya serta pitutur jawa ini perlu dilakukan perubahan dan perombakan ulang dengan adanya relefansi, reaktualisasi, reinterprestasi dan rekontekstualisasi dalam mewujudkan kehidupan masyarakat berbudaya , berbangsa dan bernegara.
Pitutur jawa yang berwujud keluhuran sebenarnya sudah mencakup 3 dimensi nilai yaitu ilahiyah, almiyah, dan ilmiah. Sehingga kita masyarakat yang menggunakan dan mengamalkanya tidak perlu memiliki rasa rendah diri ,karena kita mampu membangun kehidupan masyarakat yang berbudaya dan bermartabat.contoh kongkrit dari Keprawiran Den Kaesthi berwujud pada kesadaran tinggi, tidak untuk dirinya sendiri tetapi juga untuk orang banyak yang melahirkan kebijaksanaan.   
KESIMPULAN
Diri penjelasan yang telah disampaikan diatas dapat ditarik kesimpulan bahwa Keprawiran Den Kaesthi merupakan wujud dari tingkat kejiwaan serta proses mental psikologi yang  mengarah pada marketining pikiran dan prilaku yang memiliki kapasitas untuk mengontrol perasaan dan pikiran terhadap tingkah laku.salah satunya dengan berpedoman pada kebudayaan jawa yang bewujud pitutur, piwelang dan piweling luhur agar kebudayaan lokal yang merupakan hasil buah karya serat peningglan berharga dari nenek moyang kita tidak tercerabut ditengah interaksi global dan tetap menjadi satu dengan darah juang luhur yang mengalir bersama kearifan lokal dengan prinsip sepi ing pamrih rame ing gawa.